3.2.1. Tỷ lệ vàng

– Tỷ lệ vàng (The golden ratio/TLV) là gì?

•  Tỷ lệ vàng là một trong những thành phần nhỏ những không kém phần quan trọng trong toán học, thường được chỉ định bằng ký tự φ (phi) trong bảng chữ cái Hy Lạp nhằm tưởng nhớ đến Phidias, nhà điêu khắc đền Parthenon. Đây không phải là con số ngẫu nhiên, mà còn xuất hiện ở các công thức toán học kinh điểm, phổ biến nhất là chuỗi số Fibonacci.  Bản chất của tỷ lệ vàng là nó tồn tại trong thiên nhiên mối tương quan giữa hai đại lượng a & b với:

•  Dựa trên dãy số Fibonacci (mà bạn đã được học từ môn toán học hoặc trên cuốn tiểu thuyết nổi tiếng của Dan Brown – Mật mã Da Vinci), tỷ lệ vàng mô tả mối quan hệ giữa hai tỷ lệ. Số Fibonacci, giống như những yếu tố khác trong tự nhiên đều theo một tỷ lệ đó là 1:1.681 – đó chính là những gì mà Tỷ lệ Vàng được hình thành

•  Kết quả của mối quan hệ này đã cho chúng ta một hình dang có hình xoắn ốc được thấy rất nhiều trong tự nhiênVà khi áp dụng nó vào trong tự nhiên, trong thiết kế, nó khiến cho mắt người xem cảm thấy hài lòng.

 Hình III-2a v Hình chữ nhật vàng:

Tỷ lệ vàng là hình thức tỷ lệ người Hylạp cổ thường dùng, tỷ lệ này được thể hiện trong hình chữ nhật vàng

•  Hình chữ nhật vàng là hình chữ nhật có tỷ lệ các cạnh 1:1,618 (a=1; b=1,618)

•  Từ hình chữ nhật vàng ta có thể chia thành một hình vuông và một hình chữ nhật vàng và cứ tiếp như vậy mãi.

 Hình III-2b: Hình chữ nhật vàng

– Tỷ lệ vàng trong tự nhiên

•  Có rất nhiều ví dụ về các Tỷ lệ vàng trong tự nhiên – bạn có thể quan sát tỷ lệ của tất cả mọi thứ xung quanh. Tỷ lệ vàng là tỷ lệ được quan sát và rút ra từ những cấu trúc cân bằng nhất, đẹp nhất và bền vững nhất của tự nhiên như cấu trúc vỏ sỏ, tỷ lệ mắt quả dứa, nhụy hoa hướng dương, một số loài cây, hình ảnh cơn bão, tỷ lệ cơ thể người, v.v…

 Hình III-2c

– Tỷ lệ vàng trong nghệ thuật, thiết kế:  tỷ lệ vàng có thể được tìm thấy ở những tác phẩm kinh điển như Mona Lisa, tượng David, tượng thần Venus, bức ảnh bữa tiệc ly của Leonardo da Vinci logo Apple…

 Hình III-2d: Bức ảnh Mona Lisa kinh điển sử dụng tỷ lệ vàng

 Hình II- 2f: Thiết kế của Apple thường sử dụng tỷ lệ vàng để sản phẩm ưa nhìn và hợp lý hơn

– Cách xây dựng cấu trúc hình học có tỷ lệ vàng

•  Bước 01: Vẽ một hình vuông – điều này sẽ tạo thành chiều cao của hình chữ nhật.

•  Bước 02: Chia đổi hình vuông của bạn với một đường thẳng đứng, ta có được hai hình chữ nhật.

•  Bước 03: Trong một hình chữ nhật, vẽ một đường thẳng từ một góc đến góc đối diện.

•  Bước 04: Xoay đường thẳng này để nó theo chiều ngang liền kề với hình chữ nhật đầu tiên.

•  Bước 05: Tạo một hình chữ nhật bằng cách sử dụng đường ngang mới và hình chữ nhật ban đầu như hướng dẫn.

– Ứng dụng tỷ lệ vàng trong thiết kế

Với thiết kế, tỷ lệ vàng giúp tác phẩm thiết kế của bạn tạo cảm giác dễ chịu và tự nhiên hơn (ở đây tạm hiểu là “sự hài lòng thị giác’’).

•  Quy tắc 1/3 (Rule of Thirds): 1/3 (con số gần đúng của tỷ lệ vàng) hoặc bố cụ theo tỷ lệ vàng thường được áp dụng trong thiết kế. Quy tắc 1/3 cho rằng khi chia diện tích thành phần bằng 3 phần bằng nhau theo cả chiều dọc lẫn chiều ngang, giao điểm của các đường thẳng sẽ cung cấp 4 tiêu điểm tự nhiên.

•  Theo như trong nhiếp ảnh, các chủ thể chính trong bức ảnh nếu nằm trúng trong 4 tiêu điểm trên sẽ tạo cảm giác dễ chịu. Quy tắc đó có thể áp dụng trong sắp xếp bố cục dựng trang, giao diện web, thiết kế poster, thiết kế nội thất. Quy tắc 1/3 còn có thể áp dụng vào bất kì hình dạng hình học nào nếu dựa trên tỷ lệ xấp xỉ tỷ lệ 1:1.6, bạn sẽ nhận được một hình gần giống như Chữ nhật vàng, mà khi đó các thành phần nằm trong nó sẽ tạo cảm giác dễ chịu hơn cho người xem.

– Sử dụng tỷ lệ vàng trong thiết kế nội thất

  Nếu bạn muốn áp dụng đầy đủ các quy tắc của tỷ lệ vàng vào trong thiết kế, bạn có thể tạo mối quan hệ giữa phần chính và phần phụ của đồ đạc hay phần chính và phần phục của không gian bên tuân thủ theo luật tỷ lệ 1:1.6

 Chiếc tủ đồ có bố cục 1/3

 Chiếc tủ trưng bày sách và trang trí theo tỷ lệ 1/3

 Phòng khách và bàn ăn bố trí theo tỷ lệ 1/3. Sản phẩm thiết kế của học viên AWE.

Phòng ăn theo phong cách Indochine được học viên AWE thiết kế tuân theo nguyên tắc bố cục không gian 1/3 thể hiện vị trí kê bàn ghế ăn và vị trí tủ bếp. Sản phẩm thiết kế của học viên AWE.

 Phòng SHC theo phong cách Indochine được học viên AWE thiết kế tuân theo nguyên tắc bố cục không gian 1/3. Sản phẩm thiết kế của học viên AWE.

 Bố cục không gian fibonacci

3.2.2. Tỷ lệ bậc 2

Hình chữ nhật có tỷ lệ các cạnh là 1: 2 có những tính chất không giống với một hình chữ nhật thường, vì nó có thể chia thành 2 hình mà hai hình này có đường chéo vuông góc với đường chéo của hình lớn.

Hình III-3a

3.2.3. Tỷ lệ số học

– Tỷ lệ số học là mối tương quan chẵn của các đại lượng, người ta còn gọi đó là tỷ lệ môdun.

•  Các bộ phận của công trình đều dựa vào một lưới ô vuông.

 Hình III-3b

•  Tỷ lệ số học còn hiện diện trong những tính chất khác: độ đậm nhạt, độ sáng tối…. chứ không phải hạn hẹp là chỉ trong lĩnh vực đo đạc về kích thước. Ta thường nói vật a sáng gấp đôi vật b, vật a màu đậm gấp đôi vật b….

3.2.4. Tỷ lệ hình học

 

– Tỷ lệ hình học là tỷ lệ dựa trên mối tương quan vô tỷ giữa các đại lượng. Tỷ lệ giữa các đại lượng là lẻ, chia không bao giờ chẳn.

Hình III-3c                                              Hình III-3d

•  Tỷ lệ tam giác 3:4:5 (Tam giác thần thánh) Hình III-3d

•  Quảng trường chia theo tỷ lệ hình học 3:4 (Hình III-3c)

•  Như vậy tỷ lệ là một trong các yếu tố quan trọng để đạt được những hiệu quả thống nhất và hoàn chỉnh.