5.1.1. Khái niệm

–  Khái niệm: Quan niệm thông thường của chúng ta về hình khối là một hình dạng 3 chiều tồn tại trong không gian 3 chiều. Khái niệm về hình khối tương tự như khái niệm về không gian ở tính chất 3 chiều của hình dạng. Tuy nhiên cái để phân biệt giữa chúng là hình khối bao giờ cũng là một hình có giới hạn, được xác định.

–  Sự tạo thành hình khối: Mảng chuyển động sinh ra khối. Khối có chiều dài rộng, sâu. Các nét, hình và điểm, khi được tổ chức, sắp xếp một cách có ý thức, sẽ tạo nên một hình hoặc một khối.

•  Khối có thể có không gian hữu hạn, không gian vô hạn, không gian xác định và không gian vô định, nhưng không bao giờ có hình khối vô hạn và hình khối vô định.

•  Hình khối là giới hạn của không gian bên trong với không gian bên ngoài.

•  Không gian bên trong: chu vi hình khối.

•  Không gian bên ngoài: giới hạn của các mảng

5.1.2. Một số loại hình khối

– Khối đa diện đều (platon): Đa diện đều có các mặt là các đa giác đều bằng nhau, các góc đa diện bằng nhau. Ta gọi một đa diện đều là một khối, có các cạnh bằng nhau, các mắt của khối là giống nhau.

•  Tính chất: Có thể ngoại tiếp mỗi đa diện đều bằng một mặt cầu, cũng như có thể nội tiếp trong mỗi đa diện đều một mặt cầu.

•  Các loại đa diện đều: có 5 loại đa diện đều

•  Tứ diện: 4 mặt, 6 cạnh, 4 đỉnh
•  Khối lập phương (lục diện): 6 mặt, 12 cạnh, 8 đỉnh
•  Khối tám mặt (Bát diện): 8 mặt, 12 cạnh, 8 đỉnh
•  Khối 12 mặt (Thập nhị diện): 12 mặt, 30 cạnh, 20 đỉnh
•  Khối 20 mặt (nhị thập diện): 20 mặt, 30 cạnh, 12 đỉnh

 Hình V-1a

 Các đa diện platon được phân thành 2 nhóm:

•  Các đa diện các mặt bên là các tam giác ký hiệu Δ: hệ thanh.
•  Các đa diện mà các đỉnh có ba cạnh đồng quy ký hiệu Y: hệ vỏ.

Các đa diện dùng để tạo nên các kết cấu trong xây dựng, kiến trúc là những vật thể bằng những loại vật liệu nhất định. Ta cần xem xét kết cấu đa diện nào không bị biến dạng khi có lực tác dụng vào.

•  Như trên người ta phân ra 2 loại kết cấu đa diện: hệ thanh và hệ vỏ. Hệ thanh: gồm các thanh cứng được liên kết với nhau bằng các khớp cầu (nút), lực sẽ được truyền dọc theo các thanh. Thí nghiệm cho thấy các đa diện mà các mặt bên là các tam giác (Δ) không bị biến dạng, đó là 3 mặt: tứ diện, bát diện, nhị thập diện. ü

. Hình V-1b

•  Hệ vỏ: các đa diện có các đỉnh có 3 cạnh đồng quy, đó là các mặt: tứ diện, lập phương, thập nhị diện.

 Hình V-1c

 Giải khối đa diện đều: Hình ảnh chụp các mặt đa diện đều giúp chúng ta tính diện tích à thể tích khối đa diện đều:

 Hình V-1d

– Khối đa diện bán đều: Một đa diện bán đều là một khối có các cạnh bằng nhau, còn các mặt của khối có tại một đỉnh gồm hơn hai loại mặt đa giác trở lên, được tổ chức theo một quy luật nhất định.

– Khối đối ngẫu: Một khối có hai tên gọi theo hai cách hiểu khác nhau sẽ cho ta hai khối khác nhau, ví dụ tên gọi 4.4.4 nếu gọi theo cách 1 (theo đỉnh) là một lập phương, nếu gọi theo cách 2 (theo mặt) là một khối bát diện đều.

•  Tính đối ngẫu của các platon:

–  Nếu lấy điểm giữa của các mặt bên của tứ diện và nối chúng lại ta có một tứ diện.

–  Nếu lấy điểm giữa của các mặt bên của lục diện và nối chúng lại ta có một bát diện. – Nếu lấy điểm giữa của các mặt bên của bát diện và nối chúng lại ta có một lục diện. – Nếu lấy điểm giữa của các mặt bên của thập nhị diện (đa diện 12 mặt) và nối chúng lại ta có một nhị thập diện (đa diện 20 mặt).

–  Nếu lấy điểm giữa của các mặt bên của nhị thập diện (đa diện 20 mặt ) và nối chúng lại ta có một thập nhị diện (đa diện 12 mặt).

•  Kết luận: Như vậy các mặt của đa diện biến thành các đỉnh của đa diện đối ngẫu. Các đỉnh của đa diện biến thành các mặt của đa diện đối ngẫu. Số cạnh không thay đổi.

– Một số khối thông dụng:

Dưới đây là một số hình khối thông dụng

 Hình V-1e

5.1.3. Nghệ thuật hình khối trong thiết kế nội thất:

Chưa có định nghĩa cụ thể nào về nội thất hình học, tuy nhiên có thể đưa ra khái niệm cơ bản để chúng ta hiểu hơn về xu hướng hình học trong thiết kế nội thất. Nội thất hình học bắt nguồn tử Chủ nghĩa hình học. Chủ nghĩa hình học là thuật ngữ được xuất hiện vào đầu những năm 1980 ở Mỹ. Đây là một trào lưu nghệ thuật vô định hình thành cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21. Từ xa xưa, các nền văn minh cổ đại như Ai Cập, Hy Lạp và La Mã đều để lại các di sản kiến trúc với vẻ đẹp hình khối có tỷ lệ vàng và sự tính toán hợp lý.

Chủ nghĩa hình học được dịch sang tiếng Anh là Neo – Geometric, theo đó “Neo” có nghĩa là mới mẻ, tân tiến và “Geometric” có nghĩa là hình học. Đây là một hình thức nghệ thuật thị giác có sử dụng hình học đơn giản và không đại diện cho bất kỳ điều gì trong thế giới tự nhiên. Chủ nghĩa hình học sử dụng các góc cạnh của hình khối, các mảng miếng, kết cấu hình học hoặc nguyên lý hình học trong nghệ thuật và thiết kế. Các kiến trúc sư, nhà thiết kế nội thất đã sử dụng chủ nghĩa hình học trong các thiết kế của mình đã tạo ra xu hướng thiết kế nội thất hình học. Vì vậy nội thất hình học được hiểu nôm na là sử dụng hình khối, hình học có tỷ lệ được tính toán hợp lý, đẹp mắt trong thiết kế không chỉ ở đồ nội thất như giường tủ, bàn ghế, đèn trang trí và các vật dụng khác trong ngôi nhà mà còn ở diện mảng trang trí của ngôi nhà.

v Nghệ thuật hình khối là cách sử dụng những đường nét hình học, những góc cạnh hình khối, những nguyên lý và kết cấu hình học, là sự sáng tạo hình khối, sự kết hợp hình khối với chất cảm (vật liệu, màu sắc, ánh sáng) để tạo ra những ấn tượng mạnh về thị giác vào thiết kế kiến trúc và nội thất. Đó là sự vận dựng sáng tạo vẻ đẹp độc đáo của hình học để làm nguồn cảm hứng cho những công trình thiết kế.

 Sử dụng yếu tố ánh sáng để tạo nên đường nét hình học cơ bản, tạo sự dẫn hướng ở không gian hành lang giao thông.

 Sử dụng màu sắc và yếu tố thị giác để tạo cảm xúc theo các góc nhìn khác nhau.

 Ở hai hình trên, ngoài sử dụng màu sắc và yếu tố thị giác còn cả nghệ thuật sắp.

v Nhà thiết kế cần biết kết hợp những đường nét đơn điệu, những hình khối cứng nhắc, đôi khi là thô kệch để tạo sự gắn kết, sự sắp đặt tinh tế, hợp lý, hài hòa cùng những mảng màu ấn tượng đầy tính nghệ thuật. Nghệ thuật hình khối tạo ra những hiệu ứng thị giác hiệu quả, những không gian đầy cảm xúc với những khối hình thú vị, những trải nghiệm màu sắc mới lạ, những thiết kế sáng tạo…

– Chủ nghĩa Hình học/Neo-Geo, viết tắt của Neo-Geometric là một hình thức nghệ thuật thị giác được định hình vào cuối thế kỷ 20, nó sử dụng những mảng khối, những đường nét liên kết với nhau chặt chẽ và thống nhất, kết hợp với màu sắc và ánh sáng tạo ra những hiệu ứng thị giác ấn tượng đậm nét nghệ thuật. Nghệ thuật hình khối đã được sử dụng qua lịch sử hàng ngàn năm, nhân loại đã để lại những công trình kiến trúc vĩ đại tồn tại hàng ngàn năm với vẻ đẹp hình học tuyệt mỹ và tỉ lệ khối hình hoàn hảo về cả toán học và nghệ thuật.