Ở phần trên bạn đã nắm rõ quy trình của thiết kế và quá trình sáng tạo nằm ở đâu trong quy trình đó, phần này giáo trình sẽ giúp bạn hiểu rõ và áp dụng hiệu quả các yếu tố và nguyên tắc của thiết kế tương ứng trong quá trình sáng tạo giúp bạn tạo ý tưởng thiết kế tốt hơn, đảm bảo đến được với nhiều khách hàng hơn. Phần này chính là cụ thể hóa từng bước nhỏ trong bước 3 và 4 của quy trình thiết kế: Suy nghĩ, Tìm cảm hứng, Tưởng tượng và đưa ra ý tưởng, Phác thảo. Trong phần này bạn cũng sẽ thấy Tư Duy Thiết Kế nằm trong quy trình làm việc của mọi thiết kế và nền tảng của Tư Duy Thiết Kế là một ngôn ngữ học được hiểu, được áp dụng dễ dàng cho nhiều người chứ không phải một thứ kiến thức xa vời, khó tiếp cận hay chỉ là kinh nghiệm của giảng viên, một cá nhân nào đó. Bắt đầu với phần này là tư duy để thiết lập một mặt bằng không gian hiệu quả.

Kết thúc phần quy hoạch không gian trong quá trình sáng tạo bạn phải phác thảo được ý tưởng cơ bản gồm: vị trí các không gian chức năng, các đồ nội thất cần có, chức năng và vị trí sắp xếp chúng, kích thước và tỷ lệ của chúng ra sao, khoảng cách và mối liên hệ giữa các không gian chức năng.

Nhà thiết kế thường bắt đầu một ý tưởng thiết kế nội thất mới từ đâu?

•  Màu sắc: ý tưởng ngôi nhà ngập tràn màu xanh

•  Chất liệu: ý tưởng quán cafe với đồ trang trí bằng cỏ khô

•  Hình khối: bàn ăn nhà hàng thiết kế hình mặt trăng như đưa thực khách vào cung trăng

•  Đường nét: nét thẳng hay cong sẽ chiếm lĩnh không gian

•  Chức năng: bàn ghế đa năng, cửa sổ …

•  Kỹ thuật công nghệ mới: mỗi một kỹ thuật, công nghệ cho bạn một ý tưởng mới

•  Phong cách: cổ điển, hiện đại…

•  Thông điệp: muốn truyền tải một thông điệp đến mọi người, mục đích ở đây là để đảm bảo các đối tượng nhận được một thông điệp mạnh mẽ mà nhà thiết kế đang cố gắng truyền tải, ví dụ ý tưởng thiết kế nhà xanh mang thông điệp “Hãy gần gũi với thiên nhiên hơn”

•  Cảm xúc: thiết kế nhằm mang lại cho những người trong không gian đó một cảm xúc nhất định, ví dụ ý tưởng quán ăn vui vẻ (yếu tố nào đem lại sự hài hước sẽ được đưa vào)…   Không ý thức: ý tưởng không có sự định hình nào từ trước

•  ….

Rất nhiều cách tiếp cận để đưa ra một ý tưởng thiết kế. Vậy bạn nên bắt đầu ý tưởng thiết kế từ đâu?

Mọi người thường có xu hướng thích đi tìm màu sắc, chất liệu…nhưng thực tế việc đầu tiên trong quy trình sáng tạo là Quy Hoạch Không Gian hay còn gọi là bố trí mặt bằng. Tại sao lại là Quy Hoạch Không Gian đầu tiên, bởi vì chúng tôi muốn bạn đưa ra những ý tưởng thực tế vì vậy ngay từ đầu của quá trình sáng tạo bạn hãy tập trung vào những vấn đề thực tế đó là kích thước, tỷ lệ, chức năng. Bạn cũng nên biết những hợp đồng thiết kế nội thất thường được ký kết sau khi khách hàng hài long với bản bố trí mặt bằng mà bạn gửi. Nếu không bố trí mặt bằng không gian tốt nhà thiết kế dễ tạo ra một không gian nhìn đẹp nhưng chức năng sử dụng thì thật tệ hại. Làm tốt bước này bạn có thể tạo ra một căn phòng trông lớn hơn thực tế, công năng tối ưu. Để chứng minh quy trình tư duy sáng tạo này là đúng, AWE dẫn chứng một chương trình học ngành Thiết Kế Nội Thất tại trường SDSU Mỹ: Theo chương trình này sinh viên sẽ được học tất cả về bố trí mặt bằng ở năm thứ 2 trước khi học trang trí nội thất chi tiết cho không gian.

2.4.1. Quy hoạch không gian, những yếu tố cần xem xét

Nhiều thiết kế lầm tưởng quy hoặc không gian là công việc đòi hỏi ít tư duy và sáng tạo nhưng thực tế đây là quá trình cần có tư duy tổng hợp từ nhiều kiến thức và nhiều ý tưởng nảy sinh từ đây đặc biệt là các ý tưởng về sắp xếp.  Trong thực tế ngành thiết kế nội thất hiện nay để thuyết phục được khách hàng ký hợp đồng thiết kế nhà thiết kế nội thất thường phải vẽ bản demo 3D phác thảo một phần không gian cho khách hàng xem trước khả năng hay ý tưởng của mình tuy nhiên những nhà thiết kế nội thất giỏi nhất họ không cần đến bản vẽ 3D để thuyết phục khách hàng mà thể hiện chất xám ngay trong bản vẽ mặt bằng để thuyết phục khách hàng (tỷ lệ này là ít hơn và ít nhà thiết kế nội thất làm được). Để quy hoạch không gian tốt bạn cần biết:

– Các nhu cầu của không gian là gì: liệt kê các danh sách chức năng của không gian: ngủ, lưu trữ, giải trí…liệt kê tất cả các hoạt động của con người có thể làm trong không gian. Đặc biệt lưu ý khi thiết kế không gian công cộng vì số lượng các chức năng của không gian tương đối nhiều và theo hướng sắp xếp riêng.

– Diện tích cho mỗi không gian và kích thước đồ nội thất: suy nghĩ về số lượng người trong mỗi phòng, độ tuổi, nhu cầu sinh hoạt, khả năng di chuyển, nghĩ về cách mà mọi người sẽ di chuyển từ một vị trí sang các khu vực kế tiếp… để suy ra khoảng cách lối đi lại, diện tích không gian chức năng và kích thước đồ nội thất cho không gian đó. Ví dụ, hãy suy nghĩ không gian giữa các quầy bếp và bàn ăn có 6 người để mọi người có thể đi bộ thoải mái và có chỗ để kéo ghế ra.

– Mối liên hệ giữa các không gian chức năng để tìm cấu trúc hợp lý: một khi đã có kích thước cho mỗi không gian chức năng và mối quan hệ giữa các không gian đó bạn sẽ tìm được các không gian cần đặt gần nhau hay kế cận nhau: đường ống dẫn nước và thoát nước nên đặt ở đâu để thuận tiện và cắt giảm chi phí, sự hài hòa về phong thủy…Lưu ý là luôn định hướng vị trí đồ đạc trong mối quan hệ với nhau.

– Các điều kiện hiện tại: rất nhiều dự án đều không hoàn toàn trong tình trạng mới tinh mà là tu sửa, cải thiện, nâng cấp hay ít ra cũng đã có nhiều thứ cố định sẵn cho vị trí cửa sổ, cửa ra vào, phòng bếp. Nhà thiết kế cần xem xét các điều kiện hiện tại, lựa chọn giải pháp thay đổi hoặc “thích nghi” có nghĩa là chấp nhận những yếu tố không thể thay đổi nhưng có thể hạn chế tối thiểu sự không phù hợp của nó.

– Khi quy hoạch không gian bạn cần nắm rõ các nguyên tắc trong thiết kế. Các yếu tố của thiết kế được cấu tạo trong mỗi thiết kế bạn tạo ra, cho dù bạn muốn hay không. Nó giống như một lực lượng vô hình tác động lên thị giác và cảm nhận thẩm mỹ của người khác. Nhận thức của các yếu tố và nguyên tắc trong thiết kế là bước đầu tiên trong việc tạo ra tác phẩm thành công.

– Những nguyên tắc bạn cần nắm rõ trong Quy Hoạch Không Gian là: Đường nét, Hình dạng, Bố cục, Tỷ lệ, Tỷ lệ hiệu quả và cân bằng, Khối và Không gian, Hướng (bao gồm cả Phong thủy). Nếu áp dụng các nguyên tắc này thì sự tiện nghi đạt hiệu quả tối đa, giảm mệt mỏi, căng thẳng, đảm bảo các nguyên tắc về an toàn.

– Nói thêm về khái niệm Tỷ lệ hiệu quả và cân bằng: Tỷ lệ ở đây ngoài nguyên tắc về Tỷ lệ trong phần cơ sở mỹ thuật bạn cần nắm rõ những kích thước, tỷ lệ và giới hạn của cơ thể con người, cách mà họ tương tác với đồ vật trong không gian nội thất, tính toán và hình dung3 chiều trên quy mô chính xác. Ví dụ, khi bạn thiết kế một phòng ngủ bạn không chỉ cần biết kích thước cơ bản của các loại giường như giường đơn, giường đôi, giường trẻ em nhưng cần biết thêm không gian bao nhiêu đủ để di chuyển một chiếc giường như thế, không gian bao nhiêu để một người cúi xuống từ giường nhặt đồ một cách thoải mái. Bạn phải nắm rõ điều này để xác định độ thoải mái của không gian chức năng và kích thước các đồ nội thất, chú ý đến khoảng cách hoặc kích thước tối thiểu và tối đa. Tất cả đòi hỏi bạn phai hiểu biết tốt về tỷ lệ, hiểu biết về cơ thể, hoạt động của con người, tương tác giữa con người và các thiết bị, đồ vật, máy móc…trong không gian để thiết kế tối ưu nhất về công năng. Ví dụ vị trí tay nắm cửa không phải ngẫu nhiên cao cách mặt đất 70-110cm, nó được nghiên cứu dựa trên kích thước và hoạt động của cơ thể con người. Áp dụng điều này trong bố trí vị trí công tắc đèn, vòi nước, tay nắm đồ dùng, bồn nước nhà bếp…tất cả thoải mãn sử dụng không phải thực hiện các động tác cúi, uốn người, duỗi, kiễng, nghiêng…làm mất cân bằng hoặc không thoải mái.

2.4.2. Tư duy trong quy hoạch không gian

Để không giới hạn khả năng sáng tạo trong quy hoạch không gian và có những giải pháp sáng tạo trong quy hoạch không gian nhà thiết kế cần hiểu và vận dụng các cách tư duy sau đây:

– Tư duy nhóm: luôn coi các đồ nội thất là một nhóm và khoảng cách giữa chúng cần phù hợp cho việc sử dụng, ví dụ giường, tủ quần áo, bàn phấn là một nhóm các đồ đạc có mối quan hệ với nhau. Cách Tư duy theo nhóm và hiểu biết mối quan hệ giữa các không gian chức năng sẽ giúp bạn tạo ra những không gian chức năng hợp lý trong sinh hoạt lại siêu tiết kiệm diện tích. Ví dụ: tủ để giày và tủ quần áo có thể cho vào một nhóm, cách tư duy này giúp bạn tạo ra ý tưởng chiếc tủ quần áo kiêm tủ giày sau:

Trong thiết kế này, việc coi tủ quần áo, tủ giày, tủ đồ là một nhóm đã giúp nhà thiết kế tạo ra chiếc tủ đa năng rất phù hợp cho các căn phòng có diện tích hẹp. Việc sắp xếp đồ đạc theo nhóm là không giới hạn tùy thuộc vào mặt bằng thực tế của từng không gian để có sự sáng tạo phù hợp.

– Tư duy mọi không gian đều có thể biến thành một không gian với công năng mới: Không gian làm việc và không gian giải trí có thể là một, mọi không gian thừa cũng đều có thể tận dụng để đưa công năng vào đó.

 Không gian làm việc được cộng thêm chức năng giải trí khi thiết kế dưới bàn làm việc một bãi cát nhỏ cho cảm giác bạn đang ở một bãi cát rộng mát, giúp giảm stress và kích thích sáng tạo trong công việc.

 Gầm cầu thang được thiết kế thêm công năng là tủ quần áo và đựng đồ, một thiết kế rất thông minh cho những không gian hẹp

 Khoảng trống của lối lên cầu thang được tận dụng làm nơi đọc sách và thư giãn

Lối lên cầu thang được tận dụng làm kệ sách và đọc sách, bên cạnh đó chiếu nghỉ cầu thang liền với cửa ra ban công vừa thuận tiện lại tạo ánh sáng tự nhiên để đọc sách

– Tư duy mọi đồ vật đều có thể có thể thêm vào đó một hay nhiều công năng nữa: cách tư duy này giúp bạn tạo ra các đồ vật đa năng, bất ngờ, độc và sáng tạo, đặc biệt được vận dụng trong thiết kế không gian có diện tích hẹp, không gian thông minh, các đồ vật đa năng.

 Chiếc ghế sofa cũng là chiếc giường, đồng thời cũng là một chiếc võng, một thiết kế rất độc đáo mang phong cách tối giản

Ghế ngồi ở bàn ăn đồng thời cũng là chiếc xích đu nhẹ nhàng giúp thư giãn rất tốt

 Chiếc bàn ăn sang trọng đồng thời là bàn bia, rất sáng tạo và độc đáo

 Bàn tủ bếp có thể làm bàn chơi bóng bàn và như vậy không gian bếp có thể tận dụng làm khu chơi thể thao

2.4.3. Các vấn đề cần lưu ý và gợi ý về quy hoạch không gian

– Những lưu ý chung

•  Luôn nhớ các nguyên tắc về bố cục trong thiết kế nội thất và vận dụng linh hoạt: Cân bằng, nhịp điệu, hài hòa, đối xứng, cân xứng, tỷ lệ…

•  Không đặt tất cả đồ nội thất xung quanh các bức tường, một số lầm tưởng điều này làm cho căn phòng trông rộng hơn nhưng lý thuyết này không chính xác, ngược lại nó làm cảm thấy căn phòng nhỏ hơn và sử dụng được ít hơn các chức năng.

•  Không đặt tất cả các đồ nội thất sang một bên, phải hoặc trái vì như thế khó đưa lại cảm giác cân bằng cho không gian.

– Gợi ý quy hoạch và thiết kế không gian phòng khách

•  Với phòng khách hình chữ nhật có tỷ lệ chiều dài lớn thường đem lại cảm giác chật hẹp, ngột ngạt cho người sử dụng.  Để có thể biến không gian này trở nên rộng rãi, thoáng đãng hơn chỉ với một vài thay đổi nhỏ như:

–          Sếp đồ nội thất lớn về phía chiều rộng căn phòng để căn phòng trông vuông hơn và lấy lối đi lại dễ dàng theo chiều dài của căn phòng được tốt nhất.

–          Sử dụng ngăn để đồ hay giá sách được gắn liền vào tường không những tiết kiệm được diện tích mà còn đem lại một cái nhìn sâu rộng hơn cho căn phòng.

–          Sử dụng các vật liệu nội thất hay đồ trang trí tạo hiệu ứng rộng cho không gian trên bức tường chiều dài như: kính, ảnh 3D mở ra khung cảnh ngoài trời, trần xuyên thấu in hình khung cảnh ngoài trời…tạo một cảm giác ảo ăn gian thêm không gian chiều rộng của căn phòng.

 Phòng khách hình chữ L thiết kế với tấm kính dọc theo chiều dài giúp không gian trông rộng hơn thực tế

–          Cân nhắc việc sự dụng các đồ nội thất có kích thước nhỏ hẹp, nếu không được kết hợp hợp lý sẽ khiến căn phòng giống như một chiếc hành lang.

–          Thay vì sử dụng sofa và bàn trà như thông thường có thể bỏ bàn trà hoặc sử dụng một bàn trà hẹp ngang.

–          Cố gắng đưa ánh sáng tự nhiên và hướng nhìn ra bên ngoài từ căn phòng như thêm cửa sổ vào căn phòng…

 Phòng khách hình chữ L được thiết kế cửa số phía chiều dài để tạo cảm giác căn phòng rộng và hài hòa hơn

•  Phòng khách không gian mở thích hợp cho không gian diện tích nhỏ

– Phòng khách hẹp nên thiết kế không gian mở để tạo sự thuận tiện, mang lại cảm giác thoải mái cho người sử dụng.

Một phòng khách gắn liền với phòng ăn, phòng bếp vừa có thể tiết kiệm không gian sử dụng, vừa tạo sự gần gũi thân mật giữa các thành viên trong sinh hoạt thường ngày. Vì vậy, cách bố trí và sắp xếp đồ đạc một liền mạch, hợp lý sẽ giúp không gian thân thiện và cởi mở hơn. Phòng khách với không gian mở sẽ là trung tâm cho cả ngôi nhà, vì vậy hãy cân nhắc mục đích sử dụng một cách kỹ lưỡng để vừa có một không gian đẹp mắt và đầy đủ các chức năng.

•  Phòng khách hình vuông

– Phòng khách hình vuông dễ đem lại sự hài hòa cho căn phòng hơn nhưng cũng cần những chú ý trong cách sắp xếp đồ đạc. Trong một căn phòng hình vuông, tập trung đồ đạc lại một góc cũng sẽ không phải là một ý kiến hay, thay vào đó mọi thứ nên được để tách rời với những bức tường.

Bài tập rèn kỹ năng tư duy sáng tạo trong Quy hoạch không gian

Bài tập 1 (quy hoạch không gian hẹp): Một ngôi nhà có diện tích 30m2 mặt sàn, có 2 tầng: tầng 1 có vợ chồng người anh và một con nhỏ 6 tuổi ở, tầng 2 là hai vợ chồng người em ở, nhà có cầu thang gỗ đi lên. Liệt kê những ý tưởng quy hoạch không gian tiết kiệm diện tích nhất cho ngôi nhà.

Bài tập 2 (quy hoạch không gian rộng): Một căn phòng làm việc tại nhà cho 1 người có diện tích 60m2, có 1 bàn làm việc, 1 tủ sách, do diện tích phòng khá rộng lại ít đồ đạc nên chủ nhà cảm thấy trống vắng, thiếu tập trung khi làm việc. Liệt kê những ý tưởng quy hoạch không gian và bố trí đồ đạc làm cho chủ nhà cảm thấy làm việc tốt hơn.

Bài tập 3 (quy hoạch không gian hẹp): Lập và trình bày ý tưởng quy hoạch không gian cho ngôi nhà 25m2 sàn, 4 tầng cho hai vợ chồng và 2 con nhỏ ở.

Bài tập 4 (quy hoạch không gian theo yêu cầu): Lập và trình bày ý tưởng quy hoạch không gian biệt thự diện tích 300m2 và chủ nhà cần đưa nhiều yếu tố thư giãn nhất vào không gian.

Bài tập 5 (quy hoạch không gian công cộng): lập và trình bày ý tưởng quy hoạch không gian cho một phòng làm việc cao cấp rộng 250m2 đủ để có mọi chức năng làm việc, giải trí, ngủ, thư giãn…cho 10 nhân viên.